تاریخ در اندیشه الهیاتی محصول دیالکتیک میان انسان و خداست
گزیده جلسه اول درسگفتار حکمت تاریخ
در اولین جلسه بازخوانی کتاب حکمتتاریخ به توضیح مقدماتی در باب فلسفه تاریخ و شرح مقدمه کتاب پرداخته شد که در ادامه برخی از آن نکات ارائه میشود:
پرسشی بیپاسخ
پرسش اساسی پیش روی ما «چرایی فراموش شدن فلسفهتاریخ»، به رغم گرهگشایی از بسیاری از مشکلات فکری ماست. ما در دانش فلسفهتاریخ بدون میراث فکری نیستیم اما نکته اینجاست که این دانش را در اوج رها کردیم؛ به طور مثال در تاریخهایی همچون طبری و یعقوبی و مسعودی خطوط و نقشهایی از فلسفهتاریخ مشهود است، لکن این حرکت خودآگاه و بالنده نشد.
افول الهیات و رکود فلسفهتاریخ
البته در جهان اسلام افرادی چون ابنخلدون وجود داشتند که متوجه فلسفهتاریخ بودهاند. اما این رویکرد مورد اقبال واقع نشد و درنتیجه پیشرفت چندانی نکرد. همچنین به دلیل الهیاتی بودن دیدگاههای فلسفهتاریخی در اسلام و به چالش کشیده شدن الهیات و ماوراءالطبیعه در قرون اخیر، فلسفه تاریخ توفیق چندانی نیافت.
لذا شاهدیم که مهجوریت فلسفهتاریخ به متفکران اسلامی محدود نشده و این دانش در میان متفکران غربی نیز چنین وضعی دارد.
کنشهایی در واکنش به مارکسیست
بروز معدود آثار دوره معاصر مانند آثار شهید مطهری و شهید صدر را هم باید در واکنش به دیدگاههای فلسفهتاریخی مارکسیسم دانست و به نوعی آن آثار را در واکنش به هجمه مارکسیستها علیه فکر دینی تحلیل کرد. به بیان بهتر این دست کنشها، ریشه در وظیفه شناسی این دو بزرگوار برای دفاع از اسلام داشته نه آنکه اصالتی برای این علم قائل باشند. لذا عمده دلیل فراموشی فلسفه تاریخ در دوره معاصر شکست سیاسی مارکسیسم به عنوان پرچمدار فلسفهتاریخ است؛ به طوری که حتی کرسی فلسفهتاریخ در محافل علمی غرب نیز از میان رفت. دلیل مهم دیگر، عدمنگاه منظومهای به معارف اسلام است که سبب نادیدهانگاری بخشی از دین شده و به فربه شدن بخش دیگری منتج میشود.
غفلت از روششناسیتاریخی قرآن
اگر در تاریخنگاریهای صورت گرفته در سنت اسلامی به روششناسی تاریخی قرآن و مدل پرداخت آن به حوادث تاریخی توجه میکردیم، حتما بحثهای فلسفهتاریخی در آن جای میگرفت و سیرتاریخی متفاوتی را ارائه میدادیم، مانند کتاب «الصحیح من سیرةالنبی».
فلسفهتاریخ، مقیاسِکلان فهم جهان
استاد رهدار پس از بیان یک مقدمه نسبتا مفصل وارد مباحث کتاب شده و در این راستا گفتند:
در روانشناسی و انسانشناسی واحد مطالعه، فرد و در جامعهشناسی واحد مطالعه وحدت ترکیبی جامعه است اما واحد مطالعه در فلسفه تاریخ، جوامع بشری به صورت یک پیوستار است. از این منظر واحد مطالعه در فلسفهتاریخ فراتر از واحد مطالعه در دانش جامعهشناسی و علوم اجتماعی و روانشناسی است. لذا فلسفهی تاریخ میتواند به عنوان یک علم پایه، موضوع مفروض برای دانشهای اجتماعی قرار بگیرد. به همین دلیل حتی نظریهها و ایدههای پیشرفت نیازمند نگرش فلسفه تاریخیاند.
ارکان تاریخ
صحبت از ارکان تاریخ یعنی تاریخ، تصادفی نیست و از قوانینی کلی پیروی میکند. همچنین در این نگاه، تاریخ دارای حرکت جبری نیست و در ذیل مشیت الهی، به بشر قدرت اختیار و اراده داده شده است.
برخلاف نظر مادیگرایان که تاریخ را دیالکتیک انسان و طبیعت میدانند، از دیدگاه استاد میرباقری، تاریخ متکی بر رابطه بشر و خداست و در واقع تاریخ از جمع ارادههای بشری حول یک محور به وجود میآید. از این رو در طول تاریخ همواره یک جامعه بر محور پرستش حق و جامعه دیگر بر محور پرستش طاغوت شکل گرفته است. این ارادههای محوری در جامعه تصرف کرده و سبک زندگی را به وجود میآورند. نقطهثقل این ارادهها نیز، یک اراده برتر است که میتواند نظم و ساختار خاصی را میان این ارادهها برقرار کند.
مطالب زیر را حتما مطالعه کنید
معرفی و نقد کتاب سفرنامه گالیور | جدیدترین و جامع ترین مطالب
سکولاریسم پلورالیستیک در کمین جامعه ایران
اضطراب وجودی انسان پست مدرن + درسگفتار ویدئویی علیه سکولاریسم
معنای سکولاریسم به زبان ساده | جامع و سریع
همه چیز پولی نیست!
Right now it looks like Movable Type is the best blogging platform out there right now. (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?
Currently it appears like Expression Engine is the best blogging platform out there right now. (from what I’ve read) Is that what you are using on your blog?
Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.
Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.
Wow that was odd. I just wrote an really long comment but after I clicked submit my comment didn’t show up. Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyhow, just wanted to say excellent blog!